پرسش و پاسخ مذهبی


نماز خواندن شیعیان مانند نماز خواندن رسول الله(ص) است

پیامبر نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را به جمع و تفریق  ادا می فرمود

پرسش: چرا شیعیان برخلاف سنت رسول خدا(ص) نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را به صورت جمع (با هم) می خوانند؟ در حالی که حضرت رسول(ص) تنها در سفر و هنگام بارش باران و غیره برای آن که امّت در سختی و مشقت نباشند نمازها را با هم می خواندند و در زمان حضور در مدینه همواره نمازها را جدا از هم ادا می نمودند.

پاسخ: این که گفته می شود این عمل شیعیان بر خلاف سنت رسول الله(ص) می باشد دروغ محض است وغرض ورزان می خواهندحقیقت را برای عموم وارونه نشان دهند در حالی که آن حضرت نمازها را گاهی جمع (با هم) و گاهی به تفریق (جدا از هم و در وقت فضیلت آن) ادا می نمودند.

حال برای روشن شدن مطلب ....


پیامبر نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را به جمع و تفریق  ادا می فرمود

پرسش: چرا شیعیان برخلاف سنت رسول خدا(ص) نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را به صورت جمع (با هم) می خوانند؟ در حالی که حضرت رسول(ص) تنها در سفر و هنگام بارش باران و غیره برای آن که امّت در سختی و مشقت نباشند نمازها را با هم می خواندند و در زمان حضور در مدینه همواره نمازها را جدا از هم ادا می نمودند.

پاسخ: این که گفته می شود این عمل شیعیان بر خلاف سنت رسول الله(ص) می باشد دروغ محض است وغرض ورزان می خواهندحقیقت را برای عموم وارونه نشان دهند در حالی که آن حضرت نمازها را گاهی جمع (با هم) و گاهی به تفریق (جدا از هم و در وقت فضیلت آن) ادا می نمودند.

حال برای روشن شدن مطلب چند سندی درهمین موضوع از کتاب های معتبر اهل سنت بیان می کنیم تا کینه توزان بدانند که شیعه هیچ گاه به خود اجازه نمی دهد برخلاف سیره و سنت رسول الله(ع) رفتار نماید:

  • مسلم بن حجاج در باب جمع بین الصّلوتین فی الحَضَر در صحیح خود با نقل سلسله ی رُوات از ابن عباس نقل نموده که گفت: صلی رسول الله(ص) الظهر و العصر جمعاً و المغرب و العشاء جمعاً فی غیر خوف و لا سفر (رسول خدا(ص) نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا را بدون خوف و ترس و سفر با هم ادا می نمود.) و نیز از ابن عباس نقل نموده که گفت: صلیت مع النبی ثمانیاً جمعاً و سبعاً جمعاً (با رسول خدا هشت (رکعت نماز ظهر و عصر) و هفت (رکعت نماز مغرب و عشا) را با هم ادا نمودیم).

همین حدیث را امام احمد حنبل در ص ٢٢١ جزء اول مسند به علاوه حدیث دیگری نقل نموده که ابن عباس گفت: صلی رسول الله فی المدینة مقیماً غیر مسافر سبعاً و ثمانیاً ( رسول خدا در مدینه در حال اقامت و نه مسافرت، هفت رکعت و هشت رکعت (یعنی مغرب با عشا و ظهر با عصر) را با هم خواند).

چند حدیث از این قبیل را مُسلم نقل می نماید تا آن جا که می نویسد عبدالله بن شقیق گفت: روزی پس از عصر ابن عباس برای ما خطبه می خواند تا آن که آفتاب غروب کرد و ستاره ها پدیدار شدند. صدای مردم برخاست که الصلوة الصلوة ابن عباس اعتنا نکرد در همان حال مردی از بنی تمیم با صدای بلند گفت: الصلوة الصلوة ابن عباس گفت: اتعلمنی بالسنة؟ لا امّ لک! رأیت رسول الله جمع بین الظهر و العصر و المغرب و العشاء (بی مادر! تو مرا سنت یاد می دهی؟! خودم دیدم رسول خدا جمع کرد بین نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا (یعنی نماز ظهر را با عصر و نماز مغرب را با عشا خواند)). عبدالله گوید: از این کلام در دل من خدشه ای پیدا شد و به شک افتادم. رفتم از ابوهریره پرسیدم که او تصدیق نمود و گفت: همان گونه که ابن عباس گفته درست است. و نیز از عبدالله بن شقیق عقیلی نقل می نماید که وقتی منبر عبدالله ابن عباس طول کشید تا هوا تاریک شد مردی سه مرتبه پشت سرهم ندا در داد: الصلوة الصلوة ابن عباس ناراحت شد گفت: لا امّ لک! اتعلمنا بالصلوة؟ و کنا نجمع بین الصلوتین علی عهد رسول الله (بی مادر! تو مرا نماز یاد می دهی؟! و حال آن که ما در زمان رسول خدا جمع بین دو نماز می نمودیم (یعنی نماز ظهر را با عصر و مغرب را با عشا می خواندیم)).

  • زرقانی از علمای بزرگ سنی در ص ٢۶٣ جزء اول شرح موطاء مالک در باب بین الصّلوتین از نسایی از طریق عمرو بن هرم از ابی الشعثاء نقل می نماید که در بصره ابن عباس نماز ظهر و عصر وهم چنین مغرب و عشا را باهم می خواند و می گفت: رسول خدا این گونه نماز را ادا می نمود (یعنی ظهر را با عصر و مغرب را با عشا می خواند).
  • مسلم در صحیح، مالک در باب جمع بین الصّلوتین موطاء و امام احمد حنبل در مسند با نقل سلسله ی روات از سعید بن جبیر از ابن عباس روایت نموده اند که گفت: صلی رسول الله الظهر و العصر جمعاً بالمدینة فی غیر خوف و لا سفر (رسول خدا(ص) نماز ظهر و عصر را با هم در مدینه بدون ترس و سفر ادا نمود). ابوزبیر گوید: از سعید پرسیدم برای چه پیامبر نماز را با هم می خواند؟ سعید گفت: این را من هم از ابن عباس پدسیدم که گفت: اراد أن لا یحرج احداً من امته، یعنی برای آن با هم می خواند که کسی از امتش در سختی و مشقت نباشد. و نیز در چند خبر نقل می نمایند که ابن عباس گفت: جمع رسول الله بین الظهر و العصر و المغرب و العشاء فی غیر خوف و لا مطر (رسول خدا(ص) نماز ظهر و عصر و مغرب و عشا بدون این که ترسی باشد و بارانی ببارد با هم خواند (بین ظهر و عصر و مغرب و عشا جمع نمود)).

اخبار زیادی درباره این موضوع نقل نموده اند ولی آشکارترین دلیل مبنی بر اجازه با هم خواندن نمازها، همین تعیین ابواب مربوطه درکتاب های معتبر به ویژه کتاب های معتبر اهل سنت به نام جمع بین الصّلوتین و نقل نمودن احادیث جمع نمازها است و اگر غیر از این بود باب ویژه ای برای با هم خواندن در حضر (حضور در شهر محل سکونت) و بابی نیز برای نماز در سفر باز می نمودند. پس این روایات نقل شده در صحاح و دیگر کتاب های معتبر سنی مربوط به جواز در سفر و حضر است.

بخاری نیز همین روایات را که دیگران نقل نموده اند در صحیح خود آورده اما به جای نقل در باب جمع بین الصّلوتین، در جای دیگر نقل نموده است چنان چه (باب تأخیر الظهر الی العصر از کتاب مواقیت الصلاة) و (باب ذکر العشاء و العتمة) و (باب وقت المغرب) مورد مطالعه دقت قرار گیرد همه این احادیث موجود است. پس نقل این احادیث به عنوان اجازه و رخصت در با هم خواندن نماز عقیده ی همه علمای شیعه و سنی است چنان چه علامه نووی در شرح صحیح مسلم و عسقلانی و قسطلانی و زکریای انصاری در شروحی که بر صحیح بخاری نوشته اند و زرقانی در شرح بر موطاء مالک و دیگران از علمای بزرگ سنی پس از نقل احادیث به ویژه حدیث ابن عباس، به صحت آن و این که این احادیث دلیل اجازه و رخصت در حَضَر است برای آن که امت در سختی و مشقت نباشند اعتراف نموده اند.

حال چرا فقهای اهل تسنن برای آن احادیث معتبر تاویلات بیهوده نموده  اند، موضوعی است که باید خودشان پاسخ گو باشند مانند آن که می گویند شاید این احادیث مربوط به هنگام عذر مانند ترس و خوف و نزول باران گِل که گروهی از بزرگان سنی مانند امام مالک و امام شافعی و عده ای دیگر به آن تأویل فتوی داده اند، باشد و حال آن که این عقیده را حدیث ابن عباس که صریحاً می گوید: من غیر خوف و لا مطر، رد می نماید یعنی بدون ترس و بارش باران نماز را با هم می خواندند. برخی دیگر پیش خود بافته اند که شاید هوا ابری بوده و وقت نماز را نتوانستند تشخیص دهند و همین که نماز ظهر را تمام نمودند، هوا صاف شد دیدند هنگام نماز عصر است و نماز عصر را خواندند لذا جمع بین ظهر و عصر شد.

آیا بی اعتبارتر از این تأویلات یافت شود؟ گویا تأویل کنندگان فکر نکردند که نمازکننده شخص رسول الله(ص) است و برای رسول خدا بود و نبود ابر اهمیتی نداشته چه آن که علم آن حضرت مربوط به اسباب نبوده بلکه محیط بر تمام اسباب و آثار بوده است یعنی دانش آن حضرت دانش الهی است و گذشته از آن، این که این دسته مردمان کوتاه فکر دلیلی در دست ندارند که چنین چیزی بوده و رخ داده باشد بنابراین بطلان این تأویل ثابت می گردد. چون در حدیث ابن عباس (حبر امت) صراحت دارد که خطابه آن جناب به قدری طول کشید که مردم چندین مرتبه فریاد زدند: الصلوة یعنی یادآوری نمودند که ستاره ها ظاهر شده و هنگام نماز است با این وجود آن جناب به عمد نماز مغرب را به تاخیر انداخت و هنگام نماز عشا هر دو (مغرب و عشا) را با هم ادا نمود و ابوهریره هم آن را تصدیق نموده که رسول الله(ص) این گونه عمل می نموده است.

البته این نوع تأویلات در نزد ما شیعیان مردود است حتی علمای بزرگ سنی هم آن را رد نموده و تأویلات را برخلاف ظاهر احادیث دانسته اند چنان که شیخ الاسلام انصاری از علمای بزرگ سنی در تحفة الباری فی شرح صحیح البخاری در باب صلوة الظهر مع العصر و المغرب مع العشاء در آخر ص ٢٩٢ جزء دوم و علامه قسطلانی در ص ٢٩٣ جزء دوم ارشاد السّاری فی شرح صحیح البخاری و دیگران از شارحان صحیح بخاری و جمّ غفیری از علمای سنی آورده اند که این نوع از تأویلات برخلاف ظاهر احادیث است و مقید بودن به آن که حتماً باید نمازها را جداگانه ادا نمود ترجیح بلامرجّح و تخصیص بلامخصّص است.

راجع به نماز جمع و تفریق، آقایان اهل تسنن اخبار رسیده را که اجازه می دهد برای آسانی و راحتی و جلوگیری از سختی و مشقت امت، نماز ظهر با عصر و مغرب با عشا خوانده شود را با تفسیرهای ناآگاهانه رد می نمایند و با هم خواندن نمازها را بدون عذر جایز نمی دانند حتی برخی از آن ها مانند ابوحنیفه و پیروان او از جمع خواندن نمازها چه با عذر و چه بدون عذر، در سفر یا حَضَر منع می نمایند اما شافعی ها، مالکی ها و حنبلی ها با اختلافات زیادی که در همه اصول و فروع با هم دارند در سفر مباح مانند حج و عمره و ... اجازه داده اند که نمازها با هم خوانده شود!

ولی شیعیان با پیروی از ائمة طاهرین آل محمد(ص) که بنا به فرموده رسول اکرم (ص) جدا کننده حق و باطل و عدیل القرآن اند، چه در سفر یا حضر و چه با عذر و بی عذر می توانند نمازها را با هم یا به صورت جداگانه و در وقت فضیلت آن به جا آورند و اختیار با فرد نمازگزار است اگر بخواهد نماز ظهر را با عصر و مغرب را با عشا برای سهولت و راحتی در یک جلسه بخواند و یا ظهر و عصر و مغرب عشا را در وقت فضیلت آن ها ادا نماید و البته جداگانه خواندن نماز و هر یک را در وقت فضیلت خود به جا آوردن بهتر از با هم خواندن است چنان چه در کتاب های استدلالی و رسایل عملیه فقهای شیعه کاملاً ذکر گردیده ولی چون مردم اغلب گرفتار مشاغل و مسایل بسیاری هستند و ممکن است با یک غفلت کوتاه نمازشان خوانده نشود، لذا برای سهولت و آسانی که هدف شرع مقدس نیز بوده شیعیان نمازها را با هم می خوانند.

منبع: کتاب شب های پیشاور نوشته: سیدمحمد شیرازی (سلطان الواعظین) با کمی تغییر و تلخیص

...